ශ්‍රී ලංකාවේ සමූපකාර ව්‍යාපාරය

අද පවතින වේගවත් හා තරඟකාරී ආර්ථික රටාව තුළ, බොහෝ දෙනෙකුට "සමූපකාරය" යන්න පැරණි, යල් පැන ගිය සංකල්පයක් ලෙස පෙනෙන්නට පුළුවන. නමුත් සැබෑව නම්, සාමූහික ශක්තිය සහ පොදු යහපත පෙරදැරි කරගත් මෙම ව්‍යාපාරික ආකෘතිය, වර්තමානයේ අප මුහුණ දෙන බොහෝ ආර්ථික සහ සමාජයීය ගැටලුවලට සාර්ථක විසඳුම් සපයන බවයි.

මෙම ලිපියෙන් අප ශ්‍රී ලංකාවේ සමූපකාර ව්‍යාපාරයේ ඉතිහාසය, එය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය සහ එහි වර්තමාන වැදගත්කම ගැඹුරින් සොයා බලමු.

සමූපකාරය යනු කුමක්ද?

සරලවම කිවහොත්, සමූපකාරය යනු යම් පොදු ආර්ථික, සමාජීය හෝ සංස්කෘතික අවශ්‍යතාවයක් සපුරා ගැනීම සඳහා පිරිසක් ස්වේච්ඡාවෙන් එකතු වී, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව පාලනය කරනු ලබන ව්‍යාපාරික ආයතනයකි. පෞද්ගලික ව්‍යාපාර ලාභය මත පදනම් වන අතර, සමූපකාර ව්‍යාපාර පදනම් වන්නේ "සේවය" මතය.

සමූපකාරයේ ප්‍රධාන වටිනාකම්  7ක්

ලොව පුරා සෑම සමූපකාර සංවිධානයක්ම පාහේ ජාත්‍යන්තරව පිළිගත් වටිනාකම්  කිහිපයක් මත පදනම් වේ:

1. ස්වේච්ඡා සහ විවෘත සාමාජිකත්වය: කිසිදු භේදයකින් තොරව, වගකීම් දැරීමට කැමති ඕනෑම අයෙකුට සාමාජිකත්වය විවෘතය.
2. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලනය: එක් සාමාජිකයෙකුට හිමි වන්නේ එක් ඡන්දයක් පමණි. පාලනය සිදු වන්නේ බහුතර කැමැත්ත මතය.
3. සාමාජිකයින්ගේ ආර්ථික සහභාගිත්වය: සෑම සාමාජිකයෙකුම කොටස් ප්‍රාග්ධනය සඳහා දායක විය යුතු අතර, ප්‍රතිලාභ ද සාධාරණව බෙදී යයි.
4. ස්වාධිපත්‍යය සහ නිදහස: වෙනත් සංවිධාන හෝ රජයන් සමඟ ගනුදෙනු කිරීමේදී තම අනන්‍යතාවය සහ නිදහස රැකගත යුතුය.
5. අධ්‍යාපනය, පුහුණුව සහ තොරතුරු: සාමාජිකයින් සහ මහජනතාව සමූපකාරයේ හරය පිළිබඳව දැනුවත් කිරීම.
6. සමූපකාර අතර සහයෝගිතාව: අනෙකුත් සමූපකාර සමඟ එක්ව වැඩ කිරීමෙන් වඩාත් ශක්තිමත් වීම.
7. ප්‍රජාව කෙරෙහි ඇති සැලකිල්ල: තම සාමාජිකයින්ට පමණක් නොව, මුළු සමාජයේම තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා දායක වීම.

ශ්‍රී ලංකාවේ සමූපකාරයේ ගමන් මග (කෙටි ඉතිහාසයක්)

ශ්‍රී ලංකාවේ සමූපකාර ඉතිහාසය 1911 වැනි ඈත අතීතයකට දිව යයි. එය එවකට පැවති බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේදී හඳුන්වා දෙන ලද්දේ ග්‍රාමීය වැසියන් ණය බරින් මුදා ගැනීම සඳහාය.

• 1911: ප්‍රථම සමූපකාර ණය දෙන සමිති පනත සම්මත විය.
• 1920-30 දශක: සමිති වර්ග කිහිපයක් (උදා: නිෂ්පාදකයින්ගේ සහ අලෙවි කිරීමේ සමිති) බිහි විය.
• දෙවන ලෝක යුද්ධ සමය: අත්‍යාවශ්‍ය භාණ්ඩ හිඟය නිසා රජය විසින් රට පුරා පාරිභෝගික සමූපකාර සමිති පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. මෙය සමූපකාරය මහජනතාව අතරට ගිය ස්වර්ණමය යුගයක් ලෙස සැලකිය හැකිය.
• 1957: විවිධ සේවා සමූපකාර සමිති (Multi-Purpose Cooperative Societies - MPCS) සංකල්පය හඳුන්වා දෙන ලදී.

අද වන විට, පාරිභෝගික කටයුතු පමණක් නොව, කෘෂිකර්මාන්තය, ධීවර, රෙදිපිළි, ප්‍රවාහන, නිවාස, සහ ණය පහසුකම් වැනි විවිධ ක්ෂේත්‍ර ගණනාවක් පුරා සමූපකාරය ව්‍යාප්ත වී ඇත.

සමූපකාරයේ වැදගත්කම

අද පවතින අභියෝගාත්මක ආර්ථික වටපිටාව තුළ, සමූපකාරයේ භූමිකාව වඩාත් තීරණාත්මක වී තිබේ:

1. පාරිභෝගිකයින් සුරක්ෂිත කිරීම

වෙළඳපල මිල අහස උසට නගින විට, සමූපකාර වෙළඳසැල් හරහා අත්‍යාවශ්‍ය භාණ්ඩ සාධාරණ මිලකට ලබා ගැනීමට මහජනතාවට අවස්ථාව ලැබුණි. මෙය අතරමැදියන්ගේ සූරාකෑම වැළැක්වීමට මහත් රුකුලක් විය.

2. ග්‍රාමීය ( Rural Development )

කෘෂිකාර්මික සහ ධීවර සමූපකාර මගින් ගොවීන්ට සහ ධීවරයින්ට අවශ්‍ය මෙවලම්, තාක්ෂණය සහ නිෂ්පාදන සඳහා සාධාරණ මිලක් ලබා දීම සහතික කරයි.

3. මූල්‍ය පහසුකම් සැලසීම (Rural Bank /Micro Finance )

කුඩා පරිමාණ ව්‍යවසායකයින්ට සහ ග්‍රාමීය ජනතාවට ණය සහ ඉතිරි කිරීමේ පහසුකම් සලසමින් ඔවුන්ගේ ආර්ථිකය නංවාලීමට සමූපකාර Rural Banking මගින් අතිමහත් සේවාවක් ඉටු කරයි.

සමූපකාරය මුහුණ දෙන අභියෝග

පසුගිය කාලය තුළ සමූපකාර ක්ෂේත්‍රය යම් පසුබෑමකට ලක්වීමට හේතු වූ ගැටලු කිහිපයක් ද තිබේ:

• දේශපාලන ඇඟිලි ගැසීම්: සමූපකාරයේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ස්වභාවයට බොහෝ විට දේශපාලන බලපෑම් බාධාවක් වේ.
• කළමනාකරණ දුර්වලතා: නවීන ව්‍යාපාරික දැනුම සහ තාක්ෂණය භාවිත නොකිරීම නිසා පෞද්ගලික අංශය සමඟ තරඟ කිරීමට අපහසු වී ඇත.
• මහජන විශ්වාසය ගිලිහීම: ඇතැම් සමිතිවල සිදු වූ වංචා සහ දූෂණ නිසා මහජනතාව සමූපකාරයෙන් ඈත්වීමට පෙළඹී ඇත.

නිගමනය: අප යා යුතු මග

සමූපකාරය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකයේ වැදගත් කුළුණකි. එහි පවතින ගැටලු හඳුනාගෙන, ඒවාට විසඳුම් සෙවීමට රජය සහ මහජනතාව එක්ව ක්‍රියා කළ යුතුය. විශේෂයෙන්ම තරුණ පරපුර මෙම ක්ෂේත්‍රයට සම්බන්ධ කර ගැනීම සහ නවීන තාක්ෂණය භාවිත කරමින් සමූපකාර ව්‍යාපාර නවීකරණය කිරීම අත්‍යාවශ්‍ය වේ.

සමූහයක් ලෙස එකට එක්ව, එකිනෙකාට උදවු වෙමින් දියුණු වීම යනු කවදත් සාර්ථක මගක් බව අප අමතක නොකළ යුතුය.

විශේෂ සටහන: නවීන තාක්ෂණික මෙහෙයුම සහ 

Rebuild Sri Lanka

සමූපකාරය පවතින ගැටලුවලින් මුදාගෙන නවීන ලෝකයට ගැළපෙන පරිදි වෙනස් කිරීමේ කාර්යය දැන් ඇරඹී ඇත. මෙහිදී බණ්ඩාරවෙල විවිධ සේවා සමූපකාර සමිති (Bandarawela MPCS) ජාලයේ නියෝජ්‍ය සාමාන්‍යාධිකාරී (DGM - Business Operations & IT) ලෙස සහ rebuildsrilanka.com හි නිර්මාතෘ ලෙස මාගේ මූලික අරමුණ වන්නේ මෙම ක්ෂේත්‍රය ඩිජිටල්කරණය කිරීමයි.

අපගේ මෙහෙවර:

• තාක්ෂණික පුනරුදය: සමූපකාර මෙහෙයුම් සඳහා නවීන IT පද්ධති හඳුන්වා දෙමින් විනිවිදභාවය ඇති කිරීම.
• Entrepreneurship Platform:  ග්‍රාමීය ව්‍යවසායකයින් සහ සමූපකාර නිෂ්පාදන ලෝකයටම විවෘත කිරීම.
• ප්‍රායෝගික වෙනස: බණ්ඩාරවෙල MPCS හි අප ක්‍රියාත්මක කරන සාර්ථක මෙහෙයුම් ආකෘති සමස්ත ලංකාවටම හඳුන්වා දෙමින් රටේ ආර්ථිකය ගොඩනැගීමට දායක වීම.

ලිපිය 

Aloka Sethmal : Founder, rebuildsrilanka.com 

DGM (Business Operations & IT), Bandarawela MPCS