ලොව වෙනස් කළ සාමූහික ශක්තිය සමුපකාර ව්‍යාපාරයේ ඓතිහාසික උපත

මනුෂ්‍ය වර්ගයාගේ පැවැත්ම සහ අභිවර්ධනය උදෙසා සහයෝගීතාවය යන සංකල්පය ඉතිහාසය පුරාම තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇත. හුදෙක් ලාභය පදනම් කරගත් ව්‍යාපාරික ආකෘතීන්ට එරෙහිව, සාමාජික සුභසාධනය සහ ප්‍රජා දියුණුව පෙරදැරි කරගත් විකල්ප ආර්ථික දර්ශනයක් ලෙස සමුපකාර ව්‍යාපාරය හඳුනාගත හැකිය.

කාර්මික විප්ලවය සහ සමුපකාරයේ අවශ්‍යතාවය

සමුපකාර සංකල්පය මානව ඉතිහාසය තරම්ම පැරණි වුවද, නූතන සමුපකාර ව්‍යාපාරයේ විධිමත් ආරම්භය සනිටුහන් වන්නේ 18 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 19 වන සියවසේ මුල් භාගයේ බටහිර යුරෝපයේ ඇති වූ දැවැන්ත සමාජ වෙනස්කම් සමගිනි.

කාර්මික විප්ලවයත් සමග ඇති වූ නව ධනවාදී ආර්ථික ක්‍රමය තුළ සාමාන්‍ය කම්කරු ජනතාව අන්ත අසරණ භාවයට පත් විය. අඩු වැටුප්, අධික මිල ගණන් සහ වෙළෙන්දන්ගේ සූරාකෑම් හමුවේ පීඩාවට පත් වූ ඔවුන්ගේ පැවැත්ම සඳහා "සාමූහික ශක්තිය" භාවිත කිරීමේ අවශ්‍යතාවය මෙහිදී දැඩිව දැනෙන්නට විය. මෙම පීඩනයට විසඳුමක් ලෙස ලොව පුරා විවිධ ප්‍රදේශවල සමුපකාර පරීක්ෂණ ඇරඹුණි.

1.1 ෆෙන්වික් රෙදි වියන්නන්ගේ සමිතිය සහ මුල්කාලීන බීජ

නූතන සමුපකාර ක්‍රමයේ පැරණිතම ලිඛිත වාර්තාව හමුවන්නේ ස්කොට්ලන්තයේ ෆෙන්වික් (Fenwick) නගරයෙනි. 1761 මාර්තු 14 වන දින, දැඩි ලෙස ගෘහ භාණ්ඩ පවා නොතිබූ කුඩා නිවසක රැස් වූ දේශීය රෙදි වියන්නන් පිරිසක් එක්ව ඕට් මස් (Oatmeal) මල්ලක් මිලදී ගෙන එය සහන මිලට සාමාජිකයන් අතර බෙදා දීම ආරම්භ කරන ලදී.1 මෙම සිදුවීම "ෆෙන්වික් රෙදි වියන්නන්ගේ සමිතිය" (Fenwick Weavers' Society) ලෙස ඉතිහාසයට එක් වූ අතර, එය සහයෝගීතාවය පදනම් කරගත් විධිමත් පාරිභෝගික සමිතියක ප්‍රථම ලක්ෂණ ප්‍රකට කළේය.1

18 වන සියවසේ අග භාගය වන විට මෙවැනි කුඩා ප්‍රජා මූල සංවිධාන බටහිර යුරෝපය, උතුරු ඇමරිකාව සහ ජපානය වැනි රටවල තැන් තැන්වල බිහි වන්නට විය.1 මෙම සංවිධාන බොහොමයක් ස්වේච්ඡාවෙන් ගොඩනැගුණු ඒවා වූ අතර, ඒවායේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ අතරමැදියන්ගේ ග්‍රහණයෙන් මිදී සාධාරණ මිලකට ආහාර ද්‍රව්‍ය ලබා ගැනීමයි.

1.2 රොච්ඩේල් පුරෝගාමීන්ගේ ආගමනය (1844): නූතන සමුපකාරයේ උල්පත

සමුපකාර ව්‍යාපාරයේ ඉතිහාසය ලියන කිසිවෙකුට එංගලන්තයේ ලැන්කැෂයර් හි රොච්ඩේල් (Rochdale) නගරය අමතක කළ නොහැකිය. 1844 ඔක්තෝබර් 24 වන දින "රොච්ඩේල් සාධාරණ පුරෝගාමීන්ගේ සමිතිය" (Rochdale Society of Equitable Pioneers) ලියාපදිංචි කිරීම නූතන සමුපකාර ව්‍යාපාරයේ නිල උපත ලෙස සැලකේ.1

මෙම ව්‍යාපාරය ආරම්භ වූයේ කාර්මික විප්ලවයේ අතුරු ඵලයක් ලෙස ලැබුණු කටුක සමාජ පරිසරය තුළය. එවකට රෙදි කම්හල්වල සේවය කළ කම්කරුවන්ට ලැබුණේ ඉතා සොච්චම් වැටුපකි. වෙළෙඳුන් විසින් ලබා දුන් ආහාර බාල තත්ත්වයේ පැවති අතර, බොහෝ විට ඒවා විවිධ අපද්‍රව්‍ය සමග මිශ්‍ර කර (adulterated) විකුණනු ලැබීය.1 මීට අමතරව, ණය බරින් මිරිකී සිටි කම්කරුවන්ට වෙළෙඳුන්ගේ කොන්දේසිවලට යටත්වීමට සිදු විය.

මෙම අර්බුදයට විසඳුමක් ලෙස කම්කරුවන් 28 දෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායමක් (මෙහි එක් කාන්තාවක් ද සිටියාය) එක්ව පවුම් 28 ක මූලධනයක් රැස් කරගෙන රොච්ඩේල් හි ටෝඩ් ලේන් (Toad Lane) හි කුඩා වෙළෙඳසලක් ආරම්භ කළහ.3 රොච්ඩේල් පුරෝගාමීන් මින් පෙර තිබූ අසාර්ථක සමුපකාර උත්සාහයන්ගෙන් පාඩම් ඉගෙන ගෙන තිබුණි. ඔවුන්ගේ සාර්ථකත්වයට හේතු වූයේ ඔවුන් අනුගමනය කළ පාරදෘශ්‍ය මූලධර්ම සහ නීති පද්ධතියයි. මෙම මූලධර්ම පසුකාලීනව ලොව පුරා සමුපකාර ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනයට පදනම සැපයීය.3

රොච්ඩේල් පුරෝගාමීන් විසින් අනුගමනය කරන ලද මුල්කාලීන මූලධර්ම කිහිපයක් පහත වගුවේ දැක්වේ.

රොච්ඩේල් සමිතිය හුදෙක් වෙළෙඳසලක් පමණක් නොව, එය සාමාජිකයන්ගේ ආර්ථික, සමාජීය සහ අධ්‍යාපනික අවශ්‍යතා සපුරාලන පුළුල් සංවිධානයක් ලෙස ක්‍රියා කළේය.3 මෙම ආකෘතියේ සාර්ථකත්වය කෙතරම්ද යත්, එය ඉක්මනින්ම මහා බ්‍රිතාන්‍යය පුරා සහ පසුව මුළු යුරෝපය පුරාම ව්‍යාප්ත වන්නට විය.

1.3 ජර්මනියේ ණය සමුපකාර ආකෘතිය: රයිෆයිසන් සහ ෂුල්ස්-ඩෙලිච්

එංගලන්තයේ පාරිභෝගික සමුපකාරය වර්ධනය වන අතරතුර, ජර්මනිය තුළ කෘෂිකාර්මික සහ මූල්‍ය අර්බුදවලට විසඳුම් ලෙස නව සමුපකාර ආකෘති දෙකක් බිහි විය. ෆ්‍රෙඩ්රික් විල්හෙල්ම් රයිෆයිසන් (Friedrich Wilhelm Raiffeisen) සහ ෆ්‍රාන්ස් හර්මන් ෂුල්ස්-ඩෙලිච් (Franz Hermann Schulze-Delitzsch) යන සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන් මෙයට නායකත්වය දුන්හ.

1862 දී රයිෆයිසන් විසින් ගොවීන් සඳහා ණය සමුපකාර (Credit Unions) පිහිටුවන ලදී. රයිෆයිසන් ආකෘතිය පදනම් වූයේ අසීමිත වගකීම (Unlimited Liability) සහ ස්වයං උපකාරය (Self-help) මතය.මෙය ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල මූල්‍ය අවශ්‍යතා සපුරාලීමට සමත් වූ අතර, පසුව එය ඉන්දියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටවල ණය සමුපකාර ව්‍යාපාරය ආරම්භ වීමට සෘජු බලපෑමක් ඇති කළේය.